لید: طرح نهضت ملی مسکن که بر پایه «قانون جهش تولید مسکن» با هدف احداث چهار میلیون واحد مسکونی در چهار سال آغاز شد، هماکنون به مرحلهای رسیده است که بیش از دو میلیون و ۶۸۷ هزار واحد آن در حال ساخت است؛ با این حال، شمار واحدهای تکمیل و تحویلشده محل اختلاف آمارهای رسمی است و از «تنها ۲۰ هزار واحد» تا «۶۲۶ هزار واحد» روایتهای متفاوتی مطرح شده است.
نهضت ملی مسکن در چارچوب «قانون جهش تولید مسکن» اجرا میشود؛ قانونی که در ۱۷ مرداد ۱۴۰۰ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و مشتمل بر ۲۵ ماده و ۳۲ تبصره است. هدف این قانون، احداث چهار میلیون واحد مسکونی طی چهار سال بود تا بخشی از نیاز انباشته مسکن در کشور پاسخ داده شود. وزارت راه و شهرسازی متولی اصلی اجرای این طرح است و سامانههای رسمی ثبتنام، مسیر اصلی اتصال متقاضیان به پروژهها به شمار میرود.
بر اساس اعلام رسمی وزارت راه و شهرسازی که در ۲۷ شهریور ۱۴۰۳ منتشر شد، مجموعاً دو میلیون و ۶۸۷ هزار و ۴۵۰ واحد نهضت ملی مسکن در حال ساخت است. پیش از آن، وزیر راه و شهرسازی دولت سیزدهم اعلام کرده بود که فرایند ساخت واحدهای نهضت ملی مسکن به دو میلیون و ۶۷۶ هزار واحد رسیده است که ۵۶۰ هزار واحد از این تعداد تکمیل و تحویل شده است. همچنین طبق گزارشهای دیگر، بیش از دو میلیون و ۶۳۰ هزار واحد مسکونی نهضت ملی مسکن در سراسر کشور در حال اجراست.
درباره تعداد واحدهای تحویلشده، آمارهای رسمی با یکدیگر همخوانی ندارند. مدیرعامل صندوق ملی مسکن از تحویل ۶۰۰ هزار واحد خبر داده، در حالی که همشهری آنلاین مجموع واحدهای تحویلدادهشده را ۶۲۶ هزار و ۷۹۱ واحد و معادل ۲۳.۶ درصد واحدهای در دست ساخت و ۱۵.۷ درصد کل طرح اعلام کرده است. در نقطه مقابل، گزارش مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی حاکی از آن است که در مدت سه سال، تنها ۲۰ هزار واحد مسکونی از طرح نهضت ملی مسکن ساخته شده است؛ اختلافی فاحش که ریشه در تعریفهای متفاوت از مفاهیمی مانند «وارد فرایند ساخت»، «در حال ساخت»، «تکمیلشده» و «تحویلشده» دارد.
آمارهای وزارت راه و شهرسازی در سال ۱۴۰۴ نیز تصویری مرحلهای از پیشرفت طرح ارائه میدهد. در خرداد ۱۴۰۴ اعلام شد که برای ۸۲۷ هزار متقاضی تخصیص پروژه صورت گرفته، ۱۶۹ هزار واحد در مرحله اتمام نازککاری است و ۷۳ هزار واحد تا آن زمان افتتاح شده است. بر اساس آمار دیگری از وزارت راه و شهرسازی، تعداد واحدهای تکمیلشده نهضت ملی مسکن تا پایان تیر ۱۴۰۴ به ۴۰ هزار و ۲۰۱ واحد رسید. در بخش پیشرفت فیزیکی نیز ۴۹۹ هزار و ۳۳۴ واحد معادل ۶۲.۷ درصد به مرحله اتمام اسکلت و ۳۲۳ هزار و ۶۱۲ واحد معادل ۴۰.۶ درصد به مرحله اتمام سفتکاری رسیده و زیرساخت اولیه ۳۷ درصد پروژهها تکمیل شده است.
در حوزه تسهیلات بانکی، سقف فردی تسهیلات ساخت مسکن نهضت ملی با تصویب هیأت عالی بانک مرکزی از ۵۵۰ میلیون تومان به ۶۵۰ میلیون تومان و سپس به ۸۵۰ میلیون تومان افزایش یافت. نرخ سود این تسهیلات نیز با دستور رئیسجمهور و ورود منابع صندوق ملی مسکن از ۲۳ درصد به ۱۸ درصد کاهش پیدا کرد. فرزانه صادق مالواجرد، وزیر راه و شهرسازی دولت چهاردهم، درباره وام نهضت ملی مسکن با اشاره به مصوبه شورای عالی مسکن برای افزایش سقف وام به ۶۵۰ میلیون تومان، تأکید کرده است که «بهدنبال افزایش [بیشتر] وام هستیم».
وزیر راه و شهرسازی دولت چهاردهم بارها بر واقعگرایی در آماردهی تأکید کرده است. او در یکی از اظهارات خود گفته است: «عددسازی بس است. همه ما باید حواسمان باشد که در ازای آنچه به مردم وعده دادهایم، پاسخگو باشیم.» صادق مالواجرد همچنین با اشاره به سابقه طرح گفته است: «معتقدیم مسیر اجرای نهضت ملی مسکن از ابتدا با اشکالاتی همراه بوده، اما از آنجا که سالها پیش از مردم برای این پروژهها آورده گرفته شده است، باید پروژهها تکمیل و تحویل شود.» بر اساس تازهترین اظهارات او، ۷۰ هزار واحد مسکونی تا پایان سال تحویل میشود و اولویت وزارت راه و شهرسازی، تأمین مسکن دهکهای یک تا پنج است.
در بخش شهرهای جدید، برنامه تکمیل واحدهای نهضت ملی در سال ۱۴۰۴ معادل ۲۵ هزار واحد تعیین شده و مقرر شده است تا پایان سال ۱۴۰۵، تعداد ۱۰۹ هزار و ۸۳۸ واحد نهضت ملی مسکن تکمیل شود. شهرام ملکی، مدیرعامل شرکت عمران شهرهای جدید ایران، در ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ وعده داد که تا پایان سال، ۲۰ هزار واحد نهضت ملی مسکن تحویل مردم شود. در همین حال، محمد منان رئیسی، عضو ناظر مجلس در شورای عالی مسکن، با انتقاد از روند اجرا گفته است: «به دلیل عدم پرداخت تسهیلات بانکی، روند اجرای پروژههای مسکن به کندی پیش میرود.»
